Chính phủ Mỹ vừa giáng một đòn mạnh vào các tập đoàn công nghệ và công nghiệp hàng đầu Trung Quốc, có nguy cơ xé nát thỏa thuận ngừng chiến thương mại đầy nhạy cảm giữa hai nền kinh tế lớn nhất hành tinh.
Vào ngày thứ Ba (09/06), Washington đã chính thức bổ sung gã khổng lồ thương mại điện tử Alibaba, nền tảng tìm kiếm Baidu cùng hai nhà sản xuất ô tô điện đình đám BYD và NIO vào danh sách các thực thể bị cáo buộc hỗ trợ cho quân đội Bắc Kinh.
Bản cập nhật danh sách Doanh nghiệp Quân sự Trung Quốc (danh sách 1260H hay CMC) được công bố chưa đầy một tháng sau cuộc hội đàm thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh. Động thái này phản ánh sâu sắc những lo ngại ngày càng lớn của Mỹ về an ninh quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị và công nghệ gay gắt.
Ngay lập tức, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã lên tiếng phản pháo dữ dội, chỉ trích hành động của Mỹ mang tính phân biệt đối xử, “đàn áp một cách vô lý” các doanh nghiệp nước này và yêu cầu Washington phải nhanh chóng sửa chữa sai lầm.
Cấu trúc của danh sách đen mới ban hành về cơ bản tương đồng với phiên bản bị Lầu Năm Góc rút lại một cách bí ẩn hồi tháng Hai, nhưng có sự bổ sung gây chú ý của hai đại gia chip nhớ CXMT và YMTC – những cái tên từng bị loại bỏ trước đó khiến phe diều hâu tại Washington phẫn nộ. Nhà sản xuất chip YMTC bày tỏ sự thất vọng tột cùng khi cho rằng quyết định của Mỹ xuất phát từ động cơ triệt hạ cạnh tranh thương mại hơn là lý do an ninh.
Bên cạnh các tên tuổi lớn, danh sách lần này còn quét qua lĩnh vực công nghệ tương lai với sự xuất hiện của hãng công nghệ sinh học WuXi AppTec, công ty robot AI RoboSense và Unitree – nhà sản xuất robot hình người vừa bắt tay hợp tác với Nvidia hồi đầu tháng 6. Ngoài ra, hàng loạt ông lớn năng lượng và linh kiện như BOE Technology, TP-Link, EVE Energy hay JA Solar cũng lần đầu tiên bị gọi tên.
Dù danh sách CMC không trực tiếp áp đặt các lệnh trừng phạt kinh tế hay phong tỏa tài sản ngay lập tức, nhưng các hình phạt đi kèm theo luật mới của Mỹ lại có sức sát thương rất lớn đối với chuỗi cung ứng. Cụ thể, Bộ Quốc phòng Mỹ sẽ bị cấm ký kết hợp đồng trực tiếp với tất cả các công ty có tên trong danh sách bắt đầu từ cuối tháng này.
Nghiêm trọng hơn, lệnh cấm sẽ mở rộng sang việc mua sắm các sản phẩm hoặc dịch vụ của các doanh nghiệp này thông qua bên thứ ba kể từ năm 2027. Quy định nghiêm khắc này dự kiến sẽ thổi bay các hợp đồng thương mại lớn và gây ra thiệt hại chi phí khổng lồ cho cả phía Trung Quốc lẫn các đối tác toàn cầu của họ.
Trước sóng gió pháp lý vừa ập đến, làn sóng phản đối và đe dọa kiện tụng đã bùng lên mạnh mẽ từ các tổng hành dinh tại Trung Quốc. BYD – nhà sản xuất xe điện lớn nhất hành tinh – kiên quyết phản đối việc bị gắn mác quân sự và tuyên bố sẽ dùng mọi biện pháp hành chính lẫn pháp lý để bảo vệ thành quả phát triển tại thị trường Mỹ. Phía Alibaba và Baidu cũng đồng loạt ra tuyên bố khẳng định cáo buộc của Mỹ là “hoàn toàn vô căn cứ”, nhấn mạnh doanh nghiệp không thuộc bất kỳ chiến lược hợp nhất quân sự – dân sự nào của Bắc Kinh và sẽ đấu tranh pháp lý đến cùng.
Ở một diễn biến khác, Mỹ đã quyết định xóa tên hai thực thể thuộc Tập đoàn Dầu khí Hải dương Quốc gia Trung Quốc (CNOOC) khỏi danh sách, nhưng lại lập tức bổ sung một công ty con khác của tập đoàn này là China BlueChemical sau khi xác minh doanh nghiệp chịu sự kiểm soát trực tiếp từ chính phủ Trung Quốc.
