Trước làn sóng phản kháng dữ dội chưa từng có từ chính đội ngũ nhân sự của mình, tập đoàn công nghệ Meta (công ty mẹ của Facebook) đã phải chính thức xuống nước, cắt giảm một số điều khoản trong chiến dịch thu thập dữ liệu hành vi gây tranh cãi phục vụ cho việc huấn luyện trí tuệ nhân tạo.
Theo một bản ghi nhớ nội bộ rò rỉ vào ngày thứ Ba (02/06), các biện pháp kiểm soát mới sẽ cho phép nhân viên tạm dừng phần mềm theo dõi trong tối đa 30 phút mỗi lần để giải quyết các công việc cá nhân.
Đồng thời, một nhóm nhân sự đáp ứng các điều kiện đặc biệt – như làm việc từ xa bị giới hạn băng thông, những người xử lý tài liệu mật hoặc thường xuyên làm việc ở nơi không có nguồn điện ổn định – sẽ có quyền nộp đơn xin miễn trừ hoàn toàn khỏi chiến dịch này.
Văn bản quy định mới do ông Stephane Kasriel, Phó Chủ tịch Superintelligence Labs – đơn vị chuyên trách xây dựng các mô hình AI cốt lõi của Meta, trực tiếp soạn thảo. Ông Kasriel thừa nhận đội ngũ phát triển phần mềm đã phải tiến hành “một số tối ưu hóa kỹ thuật” nhằm giảm thiểu tác động tàn phá đối với thời lượng pin máy tính.
Trước đó, các nhân viên đã đồng loạt gửi đơn khiếu nại, cáo buộc công cụ này tiêu tốn tài nguyên mạng khủng khiếp, làm cạn kiệt dung lượng internet tại nhà của họ chỉ trong vài ngày.
“Chúng tôi đã lắng nghe những lo ngại của các bạn về dữ liệu cá nhân trên thiết bị làm việc, thời lượng pin và mong muốn kiểm soát nhiều hơn đối với thời điểm hệ thống ghi lại dữ liệu,” lãnh đạo Meta bày tỏ trong bản ghi nhớ, dù vẫn khẳng định hệ thống ban đầu đã vượt qua nhiều lớp kiểm duyệt rủi ro bảo mật.
Ngòi nổ cho cuộc khủng hoảng nội bộ này bắt nguồn từ tháng trước, khi Meta âm thầm cài đặt một phần mềm giám sát tối tân mang tên Sáng kiến Năng lực Mô hình (MCI) lên toàn bộ máy tính của nhân viên tại thị trường Mỹ.
Mục tiêu của công cụ này là ghi lại từng chuyển động chuột, tần suất nhấp chuột, thao tác gõ bàn phím và chụp ảnh màn hình ngẫu nhiên khi nhân viên tương tác với các ứng dụng như Google Docs, LinkedIn hay Wikipedia.
Bản dữ liệu hành vi khổng lồ này được kỳ vọng sẽ trở thành nguồn tài nguyên “vàng” để huấn luyện các tác nhân AI (AI agents) thuộc thế hệ mô hình Muse Spark, giúp chúng học cách tự động hóa các tác vụ văn phòng phức tạp như một con người thực thụ.
Tuy nhiên, chương trình ngay lập tức vấp phải sự phẫn nộ tột cùng từ các kỹ sư và nhân viên Meta, những người công khai ví tập đoàn như một “Nhà máy khai thác dữ liệu nhân viên” tàn nhẫn.
Làn sóng giận dữ càng bị đẩy lên đỉnh điểm khi lệnh giám sát được ban hành ngay sát thời điểm Meta tiến hành đợt tái cấu trúc diện rộng, sa thải khoảng 8.000 nhân sự (tương đương 10% lực lượng lao động) để dồn tổng lực dòng vốn vào cuộc đua AI toàn cầu.
Không chỉ dừng lại ở bài toán khủng hoảng nhân sự, chương trình MCI của Meta hiện còn đẩy tập đoàn vào một vòng xoáy pháp lý nguy hiểm mới tại châu Âu. Các tài liệu rò rỉ cho thấy, dù Meta khẳng định chỉ chạy phần mềm theo dõi trên các máy tính ở Mỹ, hệ thống này vẫn vô tình quét và nuốt trọn nội dung của mọi email, tin nhắn trò chuyện giữa các nhân viên Mỹ với các đồng nghiệp hoặc khách hàng đặt tại Dublin, Paris hay Munich.
Các luật sư bảo mật thuộc tổ chức NOYB (Áo) lập tức cảnh báo kiến trúc thu thập dữ liệu này đang vi phạm nghiêm trọng Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR) của Liên minh châu Âu, do tự ý tái sử dụng dữ liệu giao tiếp công việc cho một mục đích hoàn toàn khác mà không có sự đồng thuận.
