Mỹ chặn đường “đi vòng” mua chip Nvidia Blackwell của Trung Quốc

Bộ Thương mại Mỹ vừa có một động thái can thiệp vô cùng bất ngờ vào ngày Chủ nhật (31/05) khi ban hành hướng dẫn mới nhằm bịt kín một lỗ hổng pháp lý nghiêm trọng. Lỗ hổng này được cho là đã tiếp tay cho các tập đoàn công nghệ Trung Quốc lách luật, gom thành công hàng trăm nghìn con chip trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến nhất thế giới – bao gồm dòng siêu bộ xử lý Blackwell của Nvidia – thông qua các công ty con đặt tại nước ngoài.

Hướng dẫn đặc biệt được ban hành vào ngày nghỉ cuối tuần của Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ nêu rõ: Washington sẽ chính thức áp đặt các yêu cầu cấp phép xuất khẩu nghiêm ngặt đối với tất cả các dòng chip AI cao cấp bán cho các thực thể có trụ sở chính tại Trung Quốc, bất kể các công ty con của họ đang đặt văn phòng hay trung tâm dữ liệu ở bất kỳ quốc gia nào ngoài lãnh thổ đại lục. 

Quyết định mang tính bước ngoặt này được đưa ra ngay sau khi một tài liệu mật không rõ tác giả được lan truyền tại Washington với cảnh báo đanh thép rằng “cánh cửa xuất khẩu công nghệ nhạy cảm đã lặng lẽ bị mở toang”.

Mối lo ngại lớn nhất của giới chức an ninh Mỹ hiện tại là các chip AI hàng đầu đã âm thầm cập bến các công ty bình phong hoặc công ty con của Trung Quốc đặt tại các quốc gia trung lập như Malaysia. 

Một nguồn tin am hiểu sâu sắc về chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu ước tính, trong khoảng thời gian một năm hệ thống quản lý của Mỹ “mở cửa”, số lượng siêu chip bị tuồn ra ngoài theo con đường này có thể đã lên tới hàng trăm nghìn đơn vị. Đây được xem là một đòn giáng mạnh vào các nỗ lực bao vây, cấm vận công nghệ của Washington nhằm ngăn chặn Bắc Kinh phát triển các mô hình AI quân sự và dân sự cốt lõi.

Nguồn gốc của kẽ hở chấn động này bắt nguồn từ quyết định vào tháng 5/2025 của chính quyền Tổng thống Donald Trump, khi tuyên bố sẽ không thực thi Quy định Phổ biến AI (AI Diffusion rule) – một sắc lệnh kiểm soát tiếp cận chip quy mô toàn cầu được chính quyền tiền nhiệm Joe Biden thông qua vào những ngày cuối nhiệm kỳ. 

Chuyên gia an ninh quốc gia và công nghệ Chris McGuire, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, nhận định trên mạng xã hội rằng việc đình chỉ quy định này đã tạo điều kiện cho các doanh nghiệp Trung Quốc ồ ạt mua dòng chip Blackwell thế hệ mới của Nvidia mà không cần bất kỳ giấy phép nào. Ông McGuire nhấn mạnh đây là một sai sót mang tính “thảm họa” và các công ty Trung Quốc chắc chắn đã tích lũy được một kho báu phần cứng khổng lồ.

Phản ứng trước lệnh siết chặt đột xuất này, đại diện từ tập đoàn Nvidia khẳng định hướng dẫn mới không gây xáo trộn cho hoạt động của hãng, do Bộ Thương mại Mỹ trước đó đã gửi thư riêng quy định rõ các điều khoản cấp phép trực tiếp cho Nvidia. Trong khi đó, đối thủ lớn của hãng là AMD hiện vẫn giữ im lặng. 

Dù lỗ hổng lớn đã được vá, ông McGuire cảnh báo quy định mới vẫn bỏ sót một điểm yếu chết người khác: Bộ Thương mại đã bãi bỏ yêu cầu tập đoàn sản xuất chip TSMC của Đài Loan và các nhà máy đúc bán dẫn phải thực hiện thẩm định chuyên sâu (due diligence) để xác minh xem khách hàng của họ có phải là công ty bình phong cho Trung Quốc hay không. 

Hiện tại, TSMC từ chối đưa ra lời bình luận, và lệnh mới của Mỹ cũng không hồi tố, nghĩa là các trung tâm dữ liệu nước ngoài sẽ không bị buộc phải gỡ bỏ hoặc ngừng vận hành số siêu chip mà họ đã nhanh tay thu mua suốt một năm qua.